UKF, VHF i radiopławy EPIRB, PLB - Obowiązkowe wyposażenie jachtu
UKF, VHF – co to znaczy?
UKF i VHF oznaczają dokładnie to samo, czyli „fale ultrakrótkie”. Są one wykorzystywane w urządzeniu zwanym radiotelefonem morskim, dzięki któremu możliwe jest komunikowanie się na znaczne odległości.
Radiostacja UKF, zamontowana na statku lub jachcie, pozwala więc na utrzymanie łączności zarówno z innymi jednostkami, jak i ze stacjami brzegowymi. Co ważne, jest to komunikacja analogowa, a więc prosta (żeby nie powiedzieć „toporna”), sprawdzona i oparta o solidne zasady fizyki.
UKF i VHF są więc synonimami... ale nie do końca. Przyjeło się, że UKF-ką lub krótkofalówką nazywa się radiotelefon ręczny (przenośny), a VHF – stacjonarny. Jest to jednak podział całkowicie umowny i stosowany głównie przez polskich wodniaków.
Jak działa radio UKF/VHF?
Zrozumienie zasady działania radiotelefonu wcale nie jest trudne. Jest za to niezmiernie ważne: możliwość utrzymania łączności ma przecież niebagatelne znaczenie dla bezpieczeństwa załogi, dlatego radia montuje się nawet na jednostkach poruszających się wyłącznie po obszarze morza A1 (czyli 20-30 mil od brzegu).
Pragnąc zrozumieć zasadę działania VHF, warto uświadomić sobie dwie rzeczy: po pierwsze, na morzu odległości, w jakich znajdują się poszczególne nadajniki, mogą być naprawdę duże. Po drugie, wiele jednostek to małe jachty turystyczne – byłoby więc doskonale, gdyby mogły posłużyć się niewielką anteną, która nie będzie przeszkadzała w żegludze.
Oba te warunki sprawiają, że w łączności morskiej wykorzystuje się właśnie pasmo VHF, czyli fale ultrakrótkie: 156 - 175 MHz. Przy takiej częstotliwości długość fali wynosi 2 metry, a antena może mieć połowę tej wartości, czyli jeden metr.
Wysyłane z radiostacji fale rozchodzą się po liniach prostych, a jeśli nie natrafią na żadną przeszkodę (aby nie natrafiły, antenę montuje się możliwie wysoko), ich zasięg wynosi nawet 30 mil morskich. Oczywiście przy brzegu, gdzie mogą znaleźć się różne budynki, statki, wzgórza, skały itp., wartość 30 mil pozostaje raczej w sferze pobożnych życzeń. Na otwartym oceanie, a więc tam, gdzie najtrudniej o łączność i ewentualny ratunek, takich obiektów nie ma, a fale rozchodzą się bez przeszkód.
Radiopławy
Są urządzeniami zaprojektowanymi do określania pozycji rozbitków za pomocą satelitarnego systemu poszukiwania i ratownictwa COSPAS-SARSAT. Urządzenie te po uruchomieniu pozwala w krótkim czasie, za pomocą łączności satelitarnej, ustalić pozycję na której się znajduje.
Dlaczego potrzebujesz radiopławy EPIRB?
Radiopława EPIRB może uratować życie Twoje i innych osób znajdujących się na pokładzie Twojego statku, przekazując służbom ratowniczym Twoją dokładną lokalizację w razie niebezpieczeństwa.
Radiopławy EPIRB firmy GME to samodzielne nadajniki radiowe o częstotliwości 406 MHz, które emitują międzynarodowy sygnał alarmowy w systemie satelitarnym
System satelitarny Cospas-Sarsat
Międzynarodowy system Cospas-Sarsat pozwala na aktywację zarejestrowanego i zatwierdzonego nadajnika w sytuacji zagrożenia życia i połączenie go bezpośrednio z rozległym globalnym systemem satelitarnym w celu wezwania pomocy od różnych organów rządowych.
Według założeń systemu GMDSS każdy statek, niezależnie od położenia na morzu musi zapewniać wszystkie funkcje radiokomunikacyjne niezbędne dla zapewnienia bezpieczeństwa sobie i innym statkom, które żeglują w tym samym rejonie. System zapewnia również radiokomunikację dla celów bezpieczeństwa, oraz rozpowszechnianie morskich informacji bezpieczeństwa, takich jak ostrzeżenia nawigacyjne, meteorologiczne, prognozy pogody i inne pilne informacje. Urządzenia radiowe pracujące w systemie GMDSS służą także załogom statków do łączności ogólnej i komunikacji „ze stałym lądem”.
Funkcje spełniane przez system GMDSS
Alarmowanie – szybkie i skuteczne zawiadomienie o niebezpieczeństwie grożącym jednostce na morzu, lub przebywającym na niej osobom, skierowane bezpośrednio do jednostek mogących zapewnić pomoc lub koordynować akcję ratunkową. Alarm w niebezpieczeństwie nadany przez zagrożoną jednostkę może zostać zainicjowany ręcznie z wykorzystaniem dowolnego podsystemu składowego GMDSS, lub automatycznie, poprzez samospływającą radiopławę awaryjną EPIRB. W zależności od akwenu można wykorzystywać środki łączności radiowej zakresu VHF, MF/HF lub łączności satelitarnej;
Łączność koordynacyjna – niezbędna do zabezpieczenia koordynacji działań jednostek nawodnych i powietrznych uczestniczących w akcji poszukiwawczo – ratowniczej. W tym rodzaju komunikacji stosowane są urządzenia, które umożliwiają utrzymanie łączności pomiędzy ratowniczymi ośrodkami koordynacyjnymi i jednostkami będącymi kierownikami akcji, lub koordynatorami nawodnego poszukiwania w rejonie wypadku.
Łączność na miejscu akcji – zapewniana przede wszystkim za pośrednictwem radiotelefonii lub radioteleksu na częstotliwościach niebezpieczeństwa w paśmie fal pośrednich i ultrakrótkich. Zazwyczaj na miejscu akcji poszukiwawczo – ratunkowej prowadzi się bezpośrednią wymianę korespondencji radiowej emisjami fonicznymi z wykorzystaniem przeznaczonych do tego kanałów VHF.
Lokalizacja miejsca wypadku – w tym celu stosuje się namierzanie sygnałów wysyłanych z radiopław awaryjnych, które ułatwiają określenie pozycji geograficznej statku będącego w niebezpieczeństwie, jak i pozycji rozbitków. Ponadto do naprowadzenia na miejsca pobytu rozbitków stosuje się transpondery radarowe SART, których sygnały są odbierane przez pokładowe radary nawigacyjne jednostek udzielających pomocy.
Rozpowszechnianie informacji związanych z bezpieczeństwem żeglugi – realizowane za pomocą podsystemu NAVTEX, satelitarnego systemu wywołań grupowych EGC, a także poprzez transmisję foniczne różnego rodzaju informacji nawigacyjnych i meteorologicznych, oraz wszelkich innych informacji uznanych za pilne.
Zapewnienie łączności ogólnej oraz łączności między dwoma statkami (bridge to bridge) – niezawodna łączność pomiędzy statkami, a sieciami lądowymi zapewniająca sprawną współpracę w zakresie eksploatacji ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo żeglugi. Przykładem takiej łączności może być wymiana informacji ze służbami pilotowymi, holowniczymi, korespondencja w sprawie wymiany map, zgłoszenia naprawy itp. Łączność prowadzona z miejsca kierowania statkiem realizowana jest poprzez zastosowanie radiotelefonii VHF.
EPIRB vs PLB
Radiopławy EPIRB zostały zaprojektowane specjalnie do zastosowań morskich i od czasu utworzenia systemu Cospas-Sarsat w 1982 r. przyczyniły się do uratowania tysięcy rozbitków.
Ogólnie rzecz biorąc, radiopławy EPIRB ostrzegają władze o miejscu pobytu zagrożonych statków i ich załóg, natomiast radiopławy PLB ostrzegają władze o miejscu pobytu osób.
PLB mogą być używane w szerokim zakresie zastosowań, w tym do chodzenia po lesie, jazdy 4WD i pracy zdalnej.
PLB są przeznaczone do użytku zarówno na lądzie, jak i na morzu, jednak nie spełniają one wymogów obowiązkowego przewozu dla statków poruszających się dalej niż 2NM od brzegu w Australii.
Klasy radiopław EPIRBS:
Istnieją 3 klasy radiopław EPIRB:
Klasy:
"Klasa" odnosi się do zakresu temperatury przechowywania i pracy nadajnika, do którego został zatwierdzony.
Klasa 1: aktywowana w wodzie, automatyczna lub wyzwalana ręcznie
(-40°C do +55°C). Automatyczna mechanizm zwalniający powinien być zdolny do działania w całym zakresie temperatur od -30°C do +65°C.
Klasa ta nie jest wymagana przez rezolucje IMO, ale może być stosowana według uznania każdej administracji.
Klasa 2: Uruchamiane wodą, zwalniane automatycznie lub ręcznie
(-20°C do +55°C). Mechanizm zwalniający automatyczny powinien być zdolny do działania w całym zakresie temperatur od -30°C do +65°C.
Klasa 3: Uruchamiany ręcznie, automatyczne
(-20°C do +55°C). Przeznaczona głównie dla statków nieobjętych systemem SOLAS (Safety Of Life At Sea).
Kategorie
"Kategoria" odnosi się do metody rozmieszczania radiopławy EPIRB, w oparciu o rodzaj zastosowanego uchwytu montażowego.
Istnieją 2 kategorie radiopław EPIRB, przedstawione poniżej:
Kategoria 1: Automatyczna kapsuła, zaprojektowana do automatycznego uwolnienia EPIRB, gdy zwalniak hydrostatyczny (HRU) jest zanurzony w wodzie do głębokości 1-5 metrów. Aby radiopława działała zgodnie z przeznaczeniem, należy upewnić się, że w uchwytach montażowych kategorii 1 instalowane są wyłącznie radiopławy EPIRB aktywowane wodą.
Kategoria 2: Ręczne uruchomienie i aktywacja. Ten typ uchwytu montażowego wymaga od użytkownika ręcznego wyjęcia radiopławy EPIRB z uchwytu i ręcznej aktywacji urządzenia.
Rejestracja:
Po zakupie radiopławy należy ją zarejestrować w Urzędzie Lotnictwa Cywilnego (www.ulc.gov.pl)
Rejestracja w Polsce nadajnika sygnału niebezpieczeństwa ELT-EPIRB-PLB 406MHz następuje na wniosek właściciela/użytkownika, na podstawie formularza rejestracyjnego wraz z oświadczeniami:
- zgody na przetwarzanie danych osobowych;
- nie zarejestrowania radiopławy w ewidencji lub rejestrze prowadzonym przez właściwy organ innego państwa.
Prawidłowość danych podanych w formularzu i oświadczeniach musi być potwierdzona podpisem właściciela/użytkownika nadajnika sygnału niebezpieczeństwa.
Przed dokonaniem rejestracji, właściciel/użytkownik nadajnika sygnału niebezpieczeństwa musi dysponować ważnym pozwoleniem radiowym lub wystąpić o wydanie pozwolenia radiowego do Urzędu Komunikacji Elektronicznej.
Wypełnione i podpisane: formularz i oświadczenia należy przesłać na adres:
Urząd Lotnictwa Cywilnego, Departament Żeglugi Powietrznej, ul. Marcina Flisa 2, 02-247 Warszawa
z dopiskiem: Formularz-Beacon 406MHz
Formularz rejestracyjny oraz niezbędne informacje dostępne są pod adresem:
www.ulc.gov.pl/pl/zegluga-powietrzna/poszukiwanie-i-ratownictwo/316-rejestracja-beaconow2
Formularz wniosku o wydanie pozwolenia radiowego można pobrać pod adresem:
https://bip.uke.gov.pl/jak-uzyskac-rezerwacje--pozwolenie--zezwolenie-tresc/pozwolenia-morskie-i-zeglugi-srodladowej,4,0.html
Przechowywanie:
Ważne jest, aby przechowywać sygnalizatory z dala od:
-Przedmiotów, które mogą przypadkowo uderzyć w przełącznik aktywacyjny
-Źródeł magnetycznych, takich jak mikrofony i głośniki radiowe
-Natrysku wody pod wysokim ciśnieniem, ponieważ długotrwały kontakt z wodą może spowodować korozję
-Dzieci, które mogą bawić się nadajnikiem
-Wysokie temperatury.
Aby zapobiec kradzieży radiopławy, należy przechowywać ją pod kluczem lub w miejscu niewidocznym, gdy nie jest używana.
Zaleca się również przechowywanie dodatkowego, ręcznie aktywowanego sygnalizatora w tratwie ratunkowej na statku.
Utylizacja:
W takim przypadku należy podjąć specjalne środki ostrożności przy pozbywaniu się EPIRB-a.
Każdego roku w Australii wydaje się tysiące dolarów na poszukiwanie radiopław na wysypiskach śmieci. Personel poszukiwawczy i zasoby są wówczas niedostępne dla prawdziwego zagrożenia.
Baterie do radiopławy są niebezpiecznymi przedmiotami, które powinny być utylizowane w odpowiedni i przyjazny dla środowiska sposób:
-Skontaktuj się z lokalnym sklepem z bateriami, aby sprawdzić, czy odłączają i utylizują radiopławę.
-Skontaktuj się z lokalną agencją bezpieczeństwa morskiego. Może ona udzielić porad dotyczących utylizacji.
-Sprawdź instrukcję obsługi, ponieważ mogą tam znajdować się instrukcje dotyczące odłączania baterii radiolatarni.
Ważne jest, aby pamiętać o wyrejestrowaniu radiopławy w urzędzie po jej pozbyciu się.
To samo dotyczy sytuacji, gdy niedawno sprzedałeś swój sygnalizator.
Warianty radiopław:
1.Radiopława najtańsza i najprostsza bez GPS i bez kapsuły (ręczna)
2. Radiopława z GPS bez kapsuły (ręczna)
3. Radiopława bez GPS z kapsułą ( automatyczna)
4. Radiopława z GPS i kapsułą (automatyczna)
Radiopława ręczna oznacza urządzenie bez zwalniaka hydrostatycznego, taką radiopławę należy zabrać ze sobą do tratwy i aktywować, lub włożyć do wody co spowoduje uruchomienie i pracę radiopławy. Taka radiopława będzie nadawać sygnał minimum 48 godzin.
Drugi rodzaj radiopławy czyli wyposażona w zwalniak tzw. automat, nie wymaga zabierania do tratwy, kapsuła która trafi do wody pod wpływem zmiany ciśnienia spowoduje uwolnienie radiopławy i automatyczne nadawanie sygnału w niebezpieczeństwie.
Przy wyborze radiopławy należy uwzględnić parametr jakim jest dokładność wskazywanie pozycji. EPIRB-y wyposażone w odbiornik GPS, wskazują miejsce w niebezpieczeństwie z dokładnością do 100m. Modele nie wyposażone w odbiorniki GPS wskazują pozycję z dokładnością do 5km. Różnica jest znaczna w wypadku, gdy liczy się czas poszukiwania rozbitków.
Budowa radiopławy:
Najważniejszymi elementami urządzenia są:
-Antena,
-Włącznik automatyczny;
-Włącznik ręczny,
-Przycisk/przełącznik testowania; umożliwia użytkownikowi sprawdzenie gotowości urządzenia,
-Linka, którą mocujemy do środka ratunkowego,
-Światło stroboskopowe; błyska jeśli radiopława jest aktywowana, jednocześnie ułatwia jej lokalizację,
-Wewnętrzna bateria umożliwiająca ciągłą pracę urządzenia przez co najmniej 48 godzin,
W zależności od rodzaju:
-Odbiornik GPS
-Kapsuła ze zwalniakiem hydrostatycznym
Zgodnie z wymaganiami Konwencji SOLAS, każda radiopława musi być urządzeniem przenośnym, które może być aktywowane zarówno ręcznie, jak i automatycznie za pomocą zwalniaka hydrostatycznego.
Jaką radiopławę wybrać na moją jednostkę?
Radiopławy ręczne przeznaczone są na statki niepodlegające Konwencji SOLAS np. jachty lub małe łodzie rybackie. Na jednostce są one montowane za pomocą specjalnego uchwytu. Poza uchwytem radiopława posiada jeszcze dodatkowe zabezpieczenie przed przypadkowym włączeniem.
Radiopławy automatyczne przeznaczone na statki objęte konwencją SOLAS, wyposażone w specjalną obudowę ze zwalniakiem hydrostatycznym. Mechanizm umożliwiający automatyczne uwolnienie radiopławy w momencie, gdy jednostka zatonie. Mechanizm ten jest uruchamiany przez zwalniak hydrostatyczny HRU (Hydrostatic Release Unit) na głębokości 1.5 - 4 m. Po wypłynięciu na powierzchnię radiopława rozpoczyna transmisję sygnału alarmowego.
Co się dzieje po uruchomieniu radiopławy?
Kiedy radiopława zostanie uaktywniona rozpoczyna transmisję sygnału, w którym zawarty jest jej numer identyfikacyjny. Sygnał ten zostanie wykryty i przekazany przez satelity systemu COSPAS-SARSAT. Ośrodek zdekoduje odebrany sygnał, a następnie, dzięki dostępowi do międzynarodowej bazy danych, odnajdzie dane statku w niebezpieczeństwie i osobę, którą w tej sytuacji należy powiadomić. Jeżeli takie informacje nie zostaną odnalezione, może to spowodować opóźnienie akcji ratunkowej. Do lokalizacji radiopławy na miejscu katastrofy zostanie wykorzystany radionamiernik lotniczy pracujący na częstotliwości 121.5 MHz.
Gdzie zamontować radiopławę na statku?
Ręcznie aktywowane radiopławy, powinny znajdować się w pobliżu wyjścia awaryjnego. Natomiast te aktywowane automatycznie, powinny być zamontowane w takim miejscu, aby po zadziałaniu zwalniaka bez przeszkód wypłynęły na powierzchnię np. otwarte skrzydło mostka lub pokład pelengowy. Przy wyborze lokalizacji należy również wziąć po uwagę:
Łatwy dostęp do urządzenia
Odległość od kompasu magnetycznego - co najmniej 1m.
Odległość od anteny radaru - co najmniej 2m.
Zabezpieczenie przed bezpośrednim uderzeniem fal.
Uruchomienie/Odwołanie fałszywych alarmów:
Radiopława może być użyta tylko wtedy, gdy zagraża bezpośrednie niebezpieczeństwo.
Jeżeli radiopława została uruchomiona przez przypadek, należy natychmiast odwołać fałszywy alarm powiadamiając stację brzegową lub MRCC. Jeżeli jesteśmy w obszarze A1 możemy to skutecznie zrobić na RT CH 16. Po otrzymaniu potwierdzenia odbioru, wyłączamy radiopławę poprzez:
Wyciągnięcie radiopławy z wody i osuszenie "sea switch".
Przesunięcia przełącznika w pozycję OFF.
System AIS
System AIS (system automatycznej identyfikacji - ang. Automatic Identification System) stanowi jedno ze źródeł pozyskiwania informacji nawigacyjnej. Za pomocą tego systemu statki w sposób ciągły, autonomicznie, nadają / odbierają na dwóch wspólnych częstotliwościach (161,975 MHz – kanał 87B oraz 162,025 MHz – kanał 88B) raport identyfikacyjny do innych statków znajdujących się w pobliżu („ship-to-ship mode”) oraz do administracji przybrzeżnych krajów („ship to-shore mode”). AIS może też pracować w trybie wyznaczonego obszaru („assigned mode”) np. obszaru objętego kontrolą i monitorowaniem ruchu przez administrację przybrzeżną oraz w trybie wywoławczym („polling mode”) odpowiadając na wywołanie innej stacji
Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO) wprowadziła AIS do konwencji SOLAS jako narzędzie zwiększenia bezpieczeństwa żeglugi i wymienia następujące jego zastosowania:
1) do celów antykolizyjnych w trybie statek-statek,
2) do celów informacyjnych państw nabrzeżnych o statku
i jego ładunku - monitoring,
3) jako narzędzie VTS zarządzania ruchem statków w
trybie statek-brzeg.
IMO ustaliła dla statków obowiązek wyposażenia w AIS:
1) wszystkich statków skonstruowanych po 30 czerwca 2002 r.;
2) statków w żegludze międzynarodowej skonstruowanych przed 1 lipca 2002 r.:
a) w przypadku statków pasażerskich nie później niż 1 lipca 2003,
b) w przypadku zbiornikowców nie później niż na pierwszym przeglądzie środków bezpieczeństwa po 1 lipca 2003,
c) w przypadku statków innych od pasażerskich i zbiornikowców, o pojemności brutto 50 000 i więcej nie później niż do 1 lipca 2004,
d) w przypadku statków innych od pasażerskich i zbiornikowców, o pojemności brutto 300 i więcej, ale mniejszej od 50 000 nie później niż na pierwszym przeglądzie środków bezpieczeństwa po 1 lipca 2004 lub do 31 grudnia 2004, w zależności która z dat przypadnie wcześniej,
3) statków nie zaangażowanych w żegludze międzynarodowej
skonstruowanych przed 1 lipca 2002 r. nie później niż do 1 lipca 2008 r.
Informacje uzyskiwane w raporcie identyfikacyjnym AIS można podzielić na kilka kategorii:
1) dane statyczne (MMSI, sygnał wywoławczy, nazwa statku, numer IMO, długość statku, szerokość statku, typ statku, umiejscowienie anteny GPS na statku);
2) dane dynamiczne (pozycja ze wskazaniem dokładności i integralności, czas UTC, kat drogi nad dnem, prędkość nad dnem, kurs, stan statku – np. „at anchor”, prędkość kątowa);
3) dane związane z podróżą (zanurzenie, rodzaj ładunku niebezpiecznego, port docelowy i ETA – do decyzji kapitana);
4) dane dotyczące bezpieczeństwa (w tym krótkie wiadomości tekstowe pomiędzy statkami i VTS, ostrzeżenia nawigacyjne, komunikacja SAR, depesze różnicowe GPS nr 17).
W celu uzyskania wystarczającej przepustowości łącza danych transmitowanych przez wielu użytkowników systemu na wspólnym kanale, w AIS zastosowano schemat komunikacji, synchronizowany według wzorca czasu GNSS, o nazwie STDMA (ang. self-organizing time-division multiple access).
